Komên çekdar li Rojava berê jinan dikin hedef

img

NAVENDA NÛÇEYAN - Li Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê 9 sal in şer didome. Di şer û êrîşên DAIŞ, El-Nusra, OSO, Sultan Murat û komên din ku Tirkiye piştgiriyê dide wan de herî zêde jin bûn armanc. Li gorî Rêxistina Çavdêriyê ya Mafên Mirovan a Navendaw ê Îngiltere ye, heta 2018'an 106 hezar sivîl bi giştî 353 hezar û 900 mirov hatin kuştin û ji sedî 40 jin û zarok in. 

Li Rojhilata Navîn şerê cîhanê yê 3'emîn didome. Navenda vîşerî ji Sûriye ye. Di destpêka vî şerê sêyemîn ê cîhanê ku piştî sed salan dewletên hegomon ê baviksalarî, ji bo axa Rojhilata Navîn parve bikin dest pê kirin de, Şere Sûriye heye. Di vî şerî de, di haman wextê de şerê wekaletê û hêzên paramiliter derdixin qada şer. Piştî ev hêz şandin qada şer reng û asta dijwariya şer hat guhertin. Ji roja şer dest pê kiriye heta niha, hêzên hegemon Artêşa Sûriyeya Azad (OSO) ‘perwerde û bi çek kirin' û şandin qada şer. Piştre navê wê kirin "Artêşa Nijadî ya Sûriyeyê". Komên çeteyan ên cîhatkar ku nêzî 30 komên çete di bin baneya wê de heye, ketin kijan qadê, berî her tiştî li ser bedena jinê ew der dagir kirin.  Di serî de Dewleta Tirk ku hamîyê van çeteyan e, li Sûriye qadên ku dagir kirin, li dijî jinan di asta herî jor de sûcên şer kirin û ev sucê şer didome. Li welatê Sûriye ku şer hêj didome, rapor û komkirina îstatîstîka sûcên li dijî jinan ne pêkan e. Di 15'ê Adara 2011’an de li Bajarê Daıra yê Başûrê welat, şer dest pê kir û li tevahiya welat belav bû. Piştî vî şerî hem sucê li dijî mirovahiyê yê Rejîma Sûriye hem jî sucên çeteyên paramiliter her ku diçe zêde dibe. Neteweyen Yekbûyî di sala 2018’an de raporek weşand. Li gorî vê raporê di şerê navxweyî de van komên çeteyan tecawizî hezaran jin û zarokên keç kirin. Mala Çavdêriyê ya Mafên Mirovan ya Navendaw ê Îngiltere ye, di Adara 2018'an de bi belgeyan diyar kir ku 106 hezar sivîl û 353 hezar û 900 kes hatin kuştin. 56 hezar û 900 kesên winda bûn ne tev li vê hêjmara rapora Çavdêriyê ye. Rêxistina Çavdêriyê texmin dike ku kuştina 100  hezar mirov nehatiye belgekirin. Ji sedî 40 kesên hatin kuştin jin  û zarok in. Ji ber şer herî kêm 6,1 milyon welatiyên Sûriye ji nava welat de koç derve kirine. 5,6 milyon welatî jî koçî dervê welat kirine. 
Nêviyê welatiyên Sûriye ku bûne penaber jin in. Jinên ku çûne Tirkiyeyê, Lubnan û Urdunê bi rastî li wan fuhuş hatiye ferzkirin. Ji wan hatiye xwestin ku bi pereyan bibin hevjîn. 
 
DI ŞOREŞA ROJAVA DE JINAN PÊŞENGÎ KIR
 
Di şerê li Sûriyeyê de Gelê Rojava tev li şerê hêzên derve û dijdemokratîk nebûn û şoreş pêş xistin. Di şoreşa Rojava de jinan pêşengî kirin. Jinan di bin baneyê Hêza Parastina Jinan de Yekîneyên Parastina Jin (YPJ) ava kirin. YPJ di 4'ê Nîsana 2013’an de îlan kirin. Êrîşên komên cîhadist ên wekî El Kaide, El Nusra yên li dijî Rojava ji aliyê YPJ’ê ve hatin şikandin. Hêzên parastinê ev êrîş têk birin. DAIŞ'ê di Cotmeha 2014’an de li Rojava êrîşî Kobanê kir. 
YPJ ya ku bi hezaran jinên parastina cewherî di bin baneyê xwe de vedihewîne, li Minbic, Tabqa, Rakka û Derazorê li dijî DAÎŞ’ê şer kir û ev bajar ji DAIŞ'ê rizgar kirin. 
Piştî DAIŞ di şerê ku jinan têde cih digirtin têk çûn, vê carê Dewleta Tirk ji bo Şoreşa Rojava bifetisîne, dest bi polîtikayên dagirkeriya Rojava bû. Tirkiye bi xwe tev li şerê dagirkirinê bû. 
Li vir sê armanc hebûn. Armanca yekemîn; xwest tola DAIŞ'ê ya ku hewl dida bi feraseta mêrê serdest li Rojhilata Navîn piştevaniya dewleta Tirk dike, hilîne. Ya duyemîn, xwest Şoreşa Rojava ku bi destê jinan hat avakirin hilweşîne û têk bibe. Ya sêyemîn jî xwest rê li pêş pergala Rojva ya ku di pêşengiya Jinên Kurd de li Rojhilata Navîn dibe model û belav dibe bigire. 
 
POLÎTÎKAYÊN TIRKBÛNÊ XISTIN MERIYETÊ 
 
Dewleta Tirk, di 24'ê Tebaxa 2016’an de, bi DAÎŞ'ê re li hev kir û li gorî peymanê Cerablus, Bab û Ezaz dagir kirin. Li aliyekî welatî bi zorê ji cihê wan koçber kirin, li aliyê din polîtîkayên Tirkbûnê xistin meriyetê. Li aliyê dîtir li dijî mirovan sûc kir. Sûcê herî giran jî, li dijî jinan kir. Dewleta Tirk a dagirker, di êrîşên li van herêman de, sivîl kuştin. Der barê kuştina sivîlan de raqamek zelal tune ye Li gorî daneyên Mala Çavderiyê ya Mafên Mirovan a Sûriyeyê; nêzî 2 hezar mirov li vê herêmê hatin înfazkirin. Ji 3'an 2 parên hatin înfazkirin jin bûn. Der barê jinên ku çeteyan ew revandin û tecawizî wan kirin aganiyek saxlem nayê bi destxistin. Di dîmenek ku di sala 2018’an de li herêmê hat parvekirin, zilma li jinan hatiye kirin, tîne ber çavan. Çeteyan tecawizî jina bi navê Reşa Bisîs kirin. Piştre hevalê wê yê mêr ew li kolanê kuşt û got "Min namûsa xwe paqij kir." Ev dîmen belav bûbû. 
 
HEMÛ CÎHANÊ EFRÎN TEMAŞE KIR LÊ DENGÊ XWE NEKIRIN
 
Dewleta Tirk di 20'ê Çileya 2018’an de li Rojava êrîşî Efrînê kir. Hemû cîhanê ev êrîş temaşe kir û dengê xwe nekir. Îşkenceya ku eskerên Tirkiyeyê li bedena Şervanên YPJ'ê Barin Kobanê kirin di medya de jî belav bû. 
Wekî her derê, di dagirkirina li Efrînê de jî hedefa ewil a dagirkeran de jin hebûn. Rêxistina Mafên Mirovan a Efrînê, aşkere kir ku li bajarê ku ket kontrola TSK'ê û komên girêdayî wê, li dijî Hezar û 564 jinan sûcê mirovahiyê kirine. Zarok bi zorê zewicandin. Endamên Tugaya Sultan Murat a di bin baneyê Artêşa Nijadî ya Sûriyeyê (SMO) de di meha Gulanê de ewil zaroka 16 salî Melek Nebih Halîl revandin, piştre tecawizî wê kirin û qetil kirin. Welatiyan cenazeyê Melek di 7'ê hezîranê de di nava baxçeyekî zeytûnan de dît. Li gorî rapora Neteweyên Yekbûyî (NY) ku di çileya borî de aşkere kir; Dewleta Tirk û komên girêdayî wê li Efrînê sûcê şer kiriye. Ji sedî 50 sûcê şer li dijî jinan pêş ket. Daxuyaniya NY'ê wiha ye: “Li nokteyên ku şerê Komên çekdar ên zordar, tundiya li dijî jinê bêtir e. Mafê jinê zêde tê binpêkirin. Bi zorê dixazin jin û zarok parê xwe bigirin. Dîsa jin û zarokên di nokteyên kontrola wan re derbas dibe tecawizî wan dikin." 
 
KRASÊ NÛ YÊ OSO'yê: SMO 
 
Dewleta Tirk, di 9'ê Cotmeha 2019’an de bi navê ‘Artêşa Nijadî ya Sûriyeyê' (SMO) kirasekî nû li komên çeteyan kir û ajot kada şer. Li gel vê komê êrîşî Serekaniye û Girê Spî kir. Dest bi êrîşên dagirkeriyê kir. 
Li vir jî ewil jin kirin armanca xwe. Di 12'ê Cotmeha 2019'an de Hevseroka Partiya Pêşeroja Sûriyeyê Hevrin Xelef li ser rêya M4 ji maşina wê derxistin û bi îşkenceyê qetil kirin. 
Cîhatkaran ev sûcê li dijî mirovahiyê û hov li ser hesabê xwe yê medya civakî parve kirin. Şervana YPJ'ê Amara Renas qetil kirin û îşkence li bedena wê kirin. Dîmenê bedena wê ya bê ruh, di 26'ê Cotmehê de belav kirin. Komên çekdar ev dîmen qeyd kirin û li ser medya civakî parve kirin. Li bajarên ku hêzên dagirker lê bi cih bûne, li dijî jinan sûcê şer dikin. Ev nûçe her roj belav dibin. 
Li gorî daneyên Rêxistina Mafên Mirovan a Herêma Cizîrê, komên çekdar li gelek gundên Girê Spî gelek jin revandin. Dîsa li herêmê bi zorê çarçefa reş li wan kirin. Li Serêkaniyê jî di nava 3 mehên dawî de 5 jinên Çeçen, 2 jê Kurd û 23 jê Ereb bi giştî 33 jin revandin. 
 
HER ROJ JINAN QETIL DIKIN
 
Li bajar û herêmê ku dewleta Tirk îşgal kiriye her roj jinan qetil dikin, tecawiz dikin û sucê şer ê li dijî jinê dikin. Ev suc her roj zêde dibe. Herî dawî di 24'ê Hezîranê de li Gundê Helîncê yê Kobane Endama Koordînasyona Kongreya Star a Herêma Firatê Zehra Berkel û Hebûn Mela Xelil û li gel wan kedkara Şoreşa Rojava Emine Weysî bi SÎHA qetilh kirin. Rêxistinên navneteweyî jî li şûna van sûcan bike belge û bertek nîşan bide, li qadên hatine dagirkirin û sûcê şer heye çavê xwe digire. 
 
 
 

Sernavên din

07/08/2020
22:47 Li Bakur û Rojhilatê Sûriyeyê hejmara kesên ji ber Covîd-19'ê jiyana xwe ji dest dane bû 3
21:22 Di 24 saetên dawî de hezar û 185 kes bi Covîd-19'ê ketine
20:15 Çalakiya greva birçîbûnê ya li Girtîgeha Aksarayê bi ser ket
20:05 Encamnameya konferansa 'Êzidî pêşeroja xwe gotûbêj dikin'
18:27 Karkerê di bin maşîneya kar de ma mir
18:18 Li Çiyayê Gabarê agir bi daristanê ket
15:43 Balafirên TSK'ê dîsa Şarbajêr bombebaran kir
15:36 SES'ê îqtîdar hişyar kir: Şewb belav dibe û nexweş zêde dibin
14:50 Maşîna şaredariya ku Qeyûm tayînî wê kirine zarokek kuşt
14:43 Di bin cila suîkastên li Dêra Zorê de 'petrol' derket
14:17 154 kes di teqîna li Beyrûdê de mirin
14:07 HDP: Li dijî Covît-19 tedbîrên xwe bigirin
13:49 Êzidî li Êzidxanê Cejna Kombûnê pîroz dikin
13:46 SOHR: Tirkiyeyê noqteyên hêzên hikumeta Sûriyê topbaran kir
13:14 ‘Bi kepçeyan dikevin navenda baweriyê'
13:03 Malbatan ji bo çûyîna Îmraliyê serî li dozgeriyê dan
13:00 Parêzera Komaleya Rosa îfade da
12:59 ÎHD'ê rapora Girtîgeha Mereşê aşkere kir: Girtî di tecrîda giran de ne
12:30 Malbat 600 hefte ne ji bo edaletê li ber xwe didin
12:03 Berdevka HDP'ê Gunay: Tirkiye kirin Îmralî
11:43 Parêzera Ocalan Turgut: Divê CPT rêbazek bi bandor pêş bixe
11:21 3 girtiyan li Girtîgeha Xarpêtê dest bi greva birçîbûnê kirin
10:20 Xebatkarên ODTU yên ketibûn grevê bi ser ketin
10:19 Ji bo Doku dîsa dest bi lêgerînê kirin
09:58 Maşîna karkerên zeviyê qulipî: 20 karker birîndar bûn
09:53 Cotkarên Mêrdîn ji ber DEDAŞ'ê garis neçandin
09:05 Ferhat Tepe tim 19 salî ye: Êş, heta hetayê ye
09:05 Banga Porspiyan: Guh bidin danezana 'hawariya' ji bo welêt
09:04 Şêniyên Mûnzûrê: Em ê nehêlin proje pêk bê
09:00 ROJEVA 7'Ê TEBAXA 2020'AN
08:06 13 endamên Meclîsa Ciwanên HDP'ê bi lêdanê binçav kirin
06/08/2020
21:24 Berteka Tirkiyeyê ya ji bo peymana behrê ya di navbera Yûnanîstan û Misirê de
20:49 14 kesên din jî ji ber Covîd-19'ê jiyana xwe ji dest dane
19:24 Îhmalkariya nexweşxane û qereqolê: Kesek mir, yek jî birîndar bû
16:15 Tecawîzkar ligel rapora nexweşxanê jî hat berdan
14:17 Li Cizîrê kurdî qedexe ye!
14:12 Rêxistina Efûyê: Girtî di şertên tirsnak de dimînin
14:01 Parêzeran ji bo Îmraliyê serlêdan kirin
13:46 Li cîhanê hejmara pêketiyên covid-19’ê 19 milyonî derbas kir
13:41 Buroya Hiqûqê ya Sedsalê: Rapora CPT têr nake divê îşkenceya li Îmraliyê bi dawî bike
13:34 AKP’ê îstîfaya serokên xwe yên navçeyên Amedê xwest
12:45 Dolar derket 7.17'an
12:29 Piştî jina li malê hat kuştin HDP kirin hedef
12:24 Demîrtaş: Binyadeke xwe di nava dewletê de birêxitsin kiriye, planên xwe bi cih tîne
11:40 Li Amedê tedawiya koronayê: Dema rewş xedar bû li 112 bigerin
11:01 Walî gelê Dersimê kir hedef
10:52 Ez 5 deqîqeyan dereng hatibûma dê hemû sewalên min şewitîbûna
10:10 Xebata lêgerîna Gulîstan Dokû wê sibe dîsa dest pê bike
10:00 Aborînas Ûlûsoy: Wê deynê derve bibe deynê civakî
09:36 Pektaş ê di greva birçîbûnê de: Ezê çalakiya xwe dewam bikim
09:34 Dr. Kiran: Unîteyên Venêrtina tijî bûne
09:03 RMM: Ji 2011'an heta niha 464 welatî bi guleyên eskerên Tirkiye hatin kuştin
09:03 Der barê nûçeya tecawizê de lêpirsîn
09:02 Bijîşkan hişyar kir: Ku tedbîran negirin dê bedêl giran be
09:02 Qedexeya li Wanê di roja 1355'an de ye: Armanc bêdengkirina muxalifan e
09:02 Yolerî: Dixwazin xespkirina mafan mayinde bikin
09:00 ROJEVA 6'Ê TEBAXA 2020'AN
08:15 Jinên li Îzmîrê hatibûn binçavkirin hatin berdan
05/08/2020
20:50 Hezar û 178 kesên din jî bi Covîd-19'ê ketine
16:33 Malbata Ozçalimli yê li eskeriyê mirî hat dîtin gilî kir
16:17 Endamên Grûp Yorûm di dema prova dikirin de hatin binçavkirin
16:10 Şaxa ÎHD'ê ya Îzmirê: Bila kuştina eskeran bê ronîkirin
15:58 TTB: Em ê dest ji Peymana Stenbolê bernedin
15:45 Maşînê Zirxî ketin kaniyên ava Munzurê
15:35 Koç ê ji doza Nisêbînê girtî ye, 7 rojin di grevê de ye
15:29 Hejmara nû ya Jineolojiyê derket
15:15 Qedexeya li Wanê hat dirêjkirin
15:14 DFG’ê rapora tîrmehê aşkere kir: Dozger li 3 rojnamegeran doz vekir
15:01 Li Heftanînê şer: 2 cerdevan hatin kuştin
14:41 Li Rihayê Komkujiya Şengalê hat şermezarkirin
14:36 Malbata Aksoy cenazeye keça xwe ya Rojnameger li Mêrdînê defin kirin
14:11 Li Amedê ji bo qeydên îmam hatîbê civîna veşarî hatiye lidarxistin
13:47 Xebatên lêgerîna Mîraç 6 rojin dewam dikin
13:22 Dîmenê keştiya bû gora 61 penaberan derket holê
13:13 Zilaman li Amedê 2 jin bi giranî birîndar kirin
12:20 3 mehin ambargoya avê ya Tirkiyeyê dewam dike
11:57 Roja 17 kes li Tirkiye bi Covît-19 mirin li Amedê 8 kes mirin
11:28 CPT'ê rapora 2019'an nû aşkere kir: Hefteyê 159 saetan di tecrîdê de ne
11:09 Bajaroka Pazarcixê xistin karantînayê
10:34 Biraziyê Baykara Walî derewand: Ji bo bimire eskeran ew kişand pişt komên gihayê
10:09 Endamê meclîsa şaredariyê yê HDP’î hat binçavkirin
09:57 Zilamê tundî li hevjîn û zarokên xwe kir hat berdan
09:30 Li Hewêlê 20 hektar erd şewitî
09:02 'Sedema şewata daristanan politîkaya ewlehiye ya AKP'ê ye'
09:02 Bihara jiyanê çava vedigere zivistanê?
09:01 DAD: Cihwarên pîroz divê wekî xwe bimînin
09:01 Hunera xwe li ser asasê dijî asîmlasiyonê îcra dikin
09:00 Piştgiriya ji bo danezana ‘101 Porspiyan'
09:00 ROJEVA 5'Ê TEBAXA 2020'AN
08:38 Di teqîna Beyrûdê de herî kêm 100 kes mirin
04/08/2020
21:03 Hezar û 83 kesên din jî bi şewba Covîd-19'ê ketine
19:02 Li Beyrudê teqînek mezin rûda
18:51 Heyeta KCD û HDP'ê malbata esker ziyaret kirin
17:46 Îdeaya Waliyê Wanê: Îranê Baykara kuşt
17:35 Dayikên Aştiyê: Daxwazên Tîmtîk û Unsal qebûl bikin
15:35 Parêzeran biryara dadgehê ya ji bo Tîmtîk û Unsal îtîraz kirin
15:27 Baykara yê eskeran kuşt hat definkirin
15:26 Li Amedê bijîşkek ji koronayê jiyana xwe ji dest da
14:57 Li gorî rapora pispor Dokû xwe neavêtiye avê
14:15 Budak ê li Pirsûsê hat qetilkirin bi bîr anîn